भन्सार विभागको तथ्यांक अनुसार, निर्यातमा वृद्धि मात्र नभई प्रतिलिटर मूल्य पनि बढेको छ। गत आर्थिक वर्षमा प्रतिलिटर औसत १८५ रुपैयाँमा निर्यात हुँदा अघिल्लो वर्ष १३७ रुपैयाँमा निर्यात भएको थियो।

निर्यातको कारण

नेपालबाट भारतमा तोरीको तेल निर्यात हुनुमा केही विशेष कारणहरू छन्:

• भारतीय बजारमा तोरीको अभाव: भारतमा तोरीको उत्पादन बढे पनि त्यहाँको आन्तरिक माग अत्यधिक रहेकाले आपूर्तिमा समस्या आएको छ। यसले गर्दा नेपालबाट हुने निर्यातमा वृद्धि भएको हो।
• तेस्रो मुलुकको कच्चा पदार्थ: नेपालका उद्योगीले निर्यातका लागि प्रयोग गर्ने तोरीको दाना युक्रेन र अस्ट्रेलियाबाट आयात गरिएको हो। भारतमा अन्य मुलुकबाट तोरी दाना आयात गर्न पाइँदैन।
• उच्च उत्पादकत्व: युक्रेन र अस्ट्रेलियाको तोरीमा तेलको मात्रा (४३% देखि ४४%) भारतको तोरी (अधिकतम ३६%) भन्दा बढी हुन्छ, जसले नेपाली उद्योगीलाई निर्यात गर्न सहज बनाएको छ।
• सस्तो आयात: युक्रेन र अस्ट्रेलियाबाट आयात गरिएको तोरीको मूल्य भारतको तोरीभन्दा सस्तो पर्न जान्छ।

पिनाको मूल्यमा ठूलो गिरावट

तोरीको तेल उत्पादनको सह-उत्पादन (बाइ-प्रोडक्ट) पिनाको मूल्यमा भने ठूलो गिरावट आएको छ। गत वर्ष यही बेला किलोको ७० देखि ७२ रुपैयाँ रहेको पिनाको मूल्य अहिले घटेर ४० रुपैयाँमा झरेको छ। यसले गर्दा तेल उद्योगहरू संकटमा परेका छन् र उद्योग बचाउनका लागि पनि तेल निर्यात गर्नु बाध्यता भएको उद्योगीहरूको भनाइ छ।

यद्यपि, पिनाको निर्यात परिमाण भने बढेको छ। गत आर्थिक वर्षमा ८ करोड ७ लाख किलो पिना निर्यात भएकोमा किलोको औसत ४४ रुपैयाँ ९४ पैसामा बिक्री भएको थियो। यो अघिल्लो वर्षको ५१ रुपैयाँ ४९ पैसाको तुलनामा ६ रुपैयाँ ५५ पैसा कम हो।