• साइबर सुरक्षा: साइबर आक्रमणको बढ्दो जोखिमले सरकारी तथा निजी संस्थाहरूलाई निरन्तर चुनौती दिइरहेको छ।¹ यसको समाधानका लागि बलियो सुरक्षा प्रणाली आवश्यक छ।
• दक्ष जनशक्तिको कमी: एआई (AI), क्लाउड कम्प्युटिङ, साइबर सुरक्षा र डाटा एनालिटिक्स जस्ता उच्च माग भएका क्षेत्रहरूमा दक्ष पेशेवरहरूको अभाव छ।
• पूर्वाधार असमानता: ग्रामीण क्षेत्रमा इन्टरनेट र डिजिटल सेवाको अभावले डिजिटल खाडललाई गहिरो बनाएको छ।
• नीतिगत कमी: डिजिटल लगानीलाई प्रोत्साहन गर्ने पुरानो नियम र नीतिको कमीले विकासलाई बाधा पुर्‍याएको छ।

डिजिटल भविष्यका लागि रणनीतिक कदम

यी चुनौतीहरूलाई सम्बोधन गर्न नेपालले निम्न रणनीतिहरूमा ध्यान केन्द्रित गर्नुपर्ने देखिएको छ:

• साइबर सुरक्षाको सुदृढीकरण: डाटा सुरक्षा र गोपनीयताका लागि राष्ट्रिय नीति तयार गरी सरकार, निजी क्षेत्र र अन्तर्राष्ट्रिय संस्थाहरूबीच सहकार्य बढाउनु आवश्यक छ।
• सार्वजनिक-निजी साझेदारी (PPP): स्थानीय डाटा सेन्टर र क्लाउड सेवाहरूमा लगानी गर्नका लागि सार्वजनिक-निजी साझेदारीलाई प्रोत्साहन गरिनेछ। यसले अनुसन्धान र विकासमा पनि सहयोग पुर्‍याउनेछ।
• दक्ष जनशक्ति विकास: साइबर सुरक्षा, एआई, र क्लाउड कम्प्युटिङ जस्ता क्षेत्रहरूमा विशेष प्रशिक्षण कार्यक्रमहरू सञ्चालन गरिनेछ। स्टार्टअपहरूलाई कर छुट र आर्थिक सहयोग दिएर उनीहरूको क्षमता वृद्धिमा जोड दिइनेछ।
• समावेशी विकास: ग्रामीण दूरसञ्चार विकास कोषको प्रयोग गरी ग्रामीण क्षेत्रहरूमा ब्रोडब्यान्डको पहुँच विस्तार गर्नु महत्त्वपूर्ण हुनेछ।
• प्रत्यक्ष वैदेशिक लगानी (FDI) आकर्षण: नेपाललाई दक्षिण एसियाको रणनीतिक डाटा हबका रूपमा प्रस्तुत गरी विदेशी लगानीकर्ताहरूलाई आकर्षित गर्ने योजना छ। यसले सूचना प्रविधि निर्यात र डिजिटल उद्यमशीलतालाई थप प्रोत्साहन दिनेछ।

यी कदमहरूले नेपाललाई विश्व बजारमा प्रतिस्पर्धी बनाउन मद्दत पुग्नेछ। डाटा सेन्टर र क्लाउड सेवामा गरिने आजको लगानीले भोलिको समृद्ध र समावेशी डिजिटल नेपालको जग बसाल्नेछ।