हिन्दू धर्ममा गाईलाई माता महालक्ष्मीको प्रतीक र तेत्तिसकोटी देवी-देवताको बास हुने मानेर पूजा गरिन्छ। गाउँघरमा विशेष उल्लासका साथ गाई पूजा गरिन्छ भने शहर बजारमा मानिसहरू गाई पालेका किसानको गोठ तथा गौशालामा पुगेर पूजा गर्छन्।

गाई पूजाको महत्व र विधि

गाई, गोबर र गहुँत (गौमुत्र) लाई हिन्दू धर्ममा अत्यन्त पवित्र मानिन्छ। कुनै पनि धार्मिक तथा पितृ कार्यमा पूजास्थल शुद्ध गर्न गोबरले लिप्ने, देवी-देवताको पूजामा गाईको दूधबाट बनेको पञ्चामृत अनिवार्य प्रयोग गर्ने तथा शुद्ध हुन गहुँत छर्किने वा खाने चलन छ।

• पञ्चमाताको रूपमा सम्मान: गाईलाई जननी (आमा) पछि कि आमा भनी गौमाताका रूपमा पूजा गरिन्छ। हिन्दू शास्त्रमा जननी, गाई, नदी, धर्ति र महामाया दुर्गा देवीलाई ‘पञ्चमाता’का रूपमा लिइन्छ।
• पुच्छरमा रक्षाबन्धन: जनै पूर्णिमाका दिन बाँधिएको रक्षा बन्धन (डोरो) फुकालेर गाई तिहारका दिन गाईको पुच्छरमा बाँधिदिने चलन छ। यसो गर्दा स्वर्ग जाने बाटोमा पर्ने बैतर्णी नदी तर्न सकिने पौराणिक आहान छ।
• पूजन विधि: गाईका पाउ पुज्ने र टाङ्ग मुनिबाट छिर्ने चलन छ। गाउँघरमा तुलसीको मठनेर गोबरले लिपी गाईको बाच्छी बाँधेर पूजा गरिन्छ। यस क्रममा गाईको शिर र ढाडमा छाप लगाइदिने र मिठो परिकार तथा नूनपीठो खुवाउने चलन छ।

दियो, कलश र लक्ष्मीपूजाको तयारी

गाई पूजा गर्दा नै दियो, कलश र गणेश स्थापना गरी पूजा गर्ने पुरानो चलन छ। गाईको पूजा सकिएपछि यी स्थापित सामग्रीहरू घरको मूल थामको वरिपरि राखिन्छ।

हिजै (औँशीको रात) साँझ जुठो चोख्याएर घर पोतिएपछि मध्यरातमा लक्ष्मी पूजा गर्ने चलन छ। शाक्त परम्परामा महालक्ष्मीको आराधना मध्यरातमा गरिन्छ। यसै दिन द्यौसी, भैलो खेल्ने टोलीहरू आउँछन् भने गाउँघरमा रातभर जाग्राम बसी सेलरोटी पकाउने र हरिकीर्तन गर्ने चलन रहेको छ।