काठमाडाैं, २ मंसिर । लामो समयको आर्थिक सुस्तता र उपभोगमा आएको कमीका कारण नेपालका साना तथा मझौला व्यवसायीहरू व्यवसाय छाडेर देशबाट बाहिरिन थालेपछि बैङ्किङ क्षेत्रमा गम्भीर चिन्ता देखिएको छ। मान्छे नै नभएपछि धितो समेत बिक्न छाडेको भन्दै बैंकको ऋण उठ्ने सम्भावना कमजोर बन्दै गएको बैङ्करहरूको बुझाइ छ।

आयात प्रतिबन्ध र कठोर नीतिको मार

करिब साढे तीन वर्षअघि सरकार र केन्द्रीय बैंकले भुक्तानी सन्तुलनमा चाप परेको भन्दै वस्तु आयातमा लगाएको प्रतिबन्धले यो समस्याको बीउ रोपेको थियो। २०७९ वैशाख १३ देखि मङ्सिर मसान्तसम्म चलेको ७ महिने आयात प्रतिबन्ध र त्यसपछि केन्द्रीय बैंकले चालेको कठोर मौद्रिक नीतिका कारण थुप्रै व्यवसाय बन्द हुन पुगे।

यसका साथै, सहकारीमा देखिएको समस्या, लघुवित्तमा विकृति, सेयर बजारको ओरालो यात्रा र घरजग्गा कारोबारमा आएको गिरावटले अर्थतन्त्रलाई नराम्रोसँग प्रभावित बनायो।

सम्पत्ति बेचेर युवाको व्यापक बहिर्गमन

जापान, अस्ट्रेलिया, क्यानडाजस्ता विकसित मुलुकहरूले नेपाली विद्यार्थीलाई व्यापक मात्रामा भित्र्याइदिए। सम्पत्तिको मूल्यमा भएको वृद्धिका कारण धेरै मानिसहरू आफ्ना सन्तानलाई ती देशमा पठाउन सक्षम भए। पोर्चुगल, स्पेनदेखि अमेरिकासम्म पनि नेपालीहरू जाने क्रम बढ्यो।

यसरी स्थायी बसोबास गर्ने हेतुले विकसित विश्वमा पुग्ने मान्छेहरूले नेपालको सम्पत्तिसमेत बिक्री गरेर बाहिरिन थाले, जसले गर्दा उपभोगमा ठूलो संकुचन आयो। शहरका कफी सप, मासु, मदिरा, सूर्ती, तेल, चामल र लत्ताकपडासम्मको बिक्री घट्यो।

नेपाल चेम्बर अफ कमर्शका उपाध्यक्ष सन्तोष पाण्डेका अनुसार, युवा उमेरका व्यवसायीहरूले उधारो लगेपछि पैसा माग्दा फोन अफ गरेर युरोप वा अस्ट्रेलिया पुगिसकेको अवस्था छ।

कोभिडदेखि नै समस्यामा परेका साना उद्यमीहरू उधारो नउठ्ने जालमा फसे। विक्री घट्ने र भएको विक्रीको पनि उधारो नउठ्ने अवस्था बनेपछि हजारौँ युवा व्यवसाय मात्रै होइन, देश नै छाड्न थालेका थिए। यसका साथै, पछिल्लो जेनजी आन्दोलनका दौरान व्यावसायिक प्रतिष्ठान तथा व्यवसायीका आवास र कार्यालयहरूमा भएको आक्रमण र राजनीतिक अनिश्चितताले उद्यमी व्यवसायीको मनोबल अझ कमजोर बनेको छ।

 बैंकरको सुझाव: पुनर्कर्जा र सस्तो ब्याजदर

यी सबैको परिणाम स्वरूप अहिले बैंक तथा वित्तीय संस्थामा लगानीयोग्य पैसा (अधिक तरलता) थुप्रिएको छ, तर ऋण लिएर लगानी गर्न कोही तयार छैनन्। यस्तो अवस्थामा केही बैङ्करहरूले व्यवसायलाई उत्थान गर्न पुनः सस्तो ब्याजदरको पुनर्कर्जा लगायतका मौद्रिक राहत दिनुपर्ने सुझाव दिएका छन्।

• पुनर्कर्जाको आवश्यकता: अहिले पनि ऋणको ब्याजदर ७–८ प्रतिशतभन्दा तल झर्न सक्ने अवस्था छैन। केन्द्रीय बैंकले ३ प्रतिशत ब्याजदरमा ऋणीले नै पैसा पाउने गरी सहुलियत दियो भने व्यवसायीको मनोबल बढ्न सक्छ।

• आधार दर: अहिले वाणिज्य बैंकहरूको औसत आधार दर ५.७२ प्रतिशत रहेको छ। बैंकहरूले यसमा २ देखि ५ प्रतिशत प्रिमियम थपेर कर्जा लगानी गरिरहेका छन्।

• अपेक्षा: जापान वा अमेरिकाले जस्तो शून्यस्तर नजिकको ब्याजदर ‘अफर’ गर्न सकेमा व्यवासायीको मनोबल उकास्न र आर्थिक गतिविधि चलायमान बनाउन मद्दत पुग्ने बैंकरहरूको विश्वास छ। यसले बैङ्किङमा भएको अधिक तरलताको समस्या पनि समाधान हुने उनीहरूको भनाइ छ।